ĐỒNG HÀNH VỚI NGƯỜI TRẺ TRONG THỜI ĐẠI INTERNET
Ngày đăng: Thứ
Sáu 07.05.2021
Mục lục
Dẫn nhập
Internet: Cơ
hội và thách đố cho người trẻ hôm nay
2.1 Đặc tính của người trẻ thời công nghệ
2.2 Các giá trị truyền thống và văn hóa
Internet
2.3 Cơ hội và thách đố
III. Internet
và truyền thông Tin Mừng cho người trẻ hôm nay
3.1 Giáo hội và Internet, Đạo đức trong
Internet
3.2 Các Đức Giáo hoàng và người trẻ trong
thời đại kỹ thuật số
3.3 Thượng Hội đồng Giám Mục Á Châu
(FABC) và người trẻ trong thời đại kỹ thuật số
Đồng hành với
người trẻ trong thời đại Internet
4.1 Người đồng hành và tinh thần truyền
thông
4.2 Người đồng hành và những điều cần
biết khi sử dụng Internet
4.3 Người trẻ và sự phát triển toàn diện
Thay lời kết
I. Dẫn nhập
Thánh Giáo
hoàng Gioan Phaolô II, trong một dịp gặp gỡ giới trẻ tại thành phố Louis thuộc
tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ, đã nói rằng: “Chúa Giêsu Kitô đang mời gọi chúng
con, Giáo Hội đang chờ đợi chúng con và chính Cha, Cha đang mong đợi rất nhiều
vào chúng con,”[1] ĐTC Phanxicô khẳng định “người trẻ là hiện tại của thế
giới.” [2] Liên Hội Đồng Giám mục Á Châu (FABC) tuyên bố ‘“Giáo hội là Giáo Hội
của người trẻ,[3] …một sứ mệnh đặc biệt cho người trẻ và với người trẻ,”[4] Hội
đồng Giám mục Việt Nam (HĐGMVN), trong Thư chung 2019, cũng cho rằng “các kitô
hữu trẻ luôn là mối quan tâm đặc biệt của toàn thể Giáo hội.”[5] Thật vậy,
người trẻ luôn là mối quan tâm đặc biệt đối với gia đình, xã hội và Giáo hội.
Tông huấn mới nhất về người trẻ, Christus Vivit, của ĐTC Phanxicô đã thể hiện
mối quan tâm đặc biệt này. Tông huấn được xem như là kim chỉ nam cho việc đồng
hành với người trẻ hôm nay. Thật thú vị khi để ý thì thấy rằng hai từ “đồng
hành” được sử dụng 36 lần trong toàn bản văn của Tông huấn, phiên bản tiếng
Việt của linh mục Lê Công Đức, PSS. Chỉ trong một số ngắn (số 242) từ “đồng
hành” được lặp lại 3 lần và trong số 246, từ “đồng hành” được lặp lại 7 lần.
Điều đó cho thấy tầm quan trọng của việc đồng hành đối với người trẻ trong bối
cảnh thế giới hôm nay.
Việc đồng hành
với người trẻ trong thế giới hôm nay đang trở nên cấp bách bởi họ đang sống
trong một thế giới khủng hoảng. Cuộc khủng hoảng như là hậu quả của chiến
tranh, bạo lực, khủng bố, loại trừ, nền luân lý bị suy thoái (nạn nạo phá thai,
nạn dịch HIV, nghiện ngập..).[6] Cách đặc biệt, bức tranh của người trẻ hôm nay
được vẽ ra trong ba khung cảnh chính, được trình bày trong chương 3 của Tông
huấn, bao gồm: môi trường kỹ thuật số (số 86 – 90); Di dân, một biểu thức của
thời đại chúng ta (91 – 94); và Lạm dụng (95-102).
Về môi trường
kỹ thuật số, Tông huấn lưu ý rằng nó không còn đơn thuần là một phương tiện
truyền thông nhưng nó đã ăn sâu vào văn hóa và lối sống của con người. Nó cũng
như những thực tại khác của con người, có giới hạn và khiếm khuyết, nếu không
sử dụng lành mạnh sẽ dễ biến việc truyền thông liên lạc thành sự tiếp xúc hoàn
toàn ảo và dẫn đến hậu quả cô đơn, bị dẫn dụ, bóc lột và bạo lực, thậm chí
nghiện ngập, cô lập và đánh mất cảm thức kết nối thật. [7]
Trong bối cảnh
Việt Nam hôm nay, nếu vào năm 1997, thời điểm đầu tiên Internet được cung cấp
cho người dùng ở nước Việt Nam, trên hạ tầng mạng điện thoại cố định với tốc độ
truy cập rất hạn chế, thì sau 20 năm phát triển, tính đến năm 2017, Việt Nam đã
có 64 triệu người dùng mạng Internet, chiếm 67% dân số cả nước. Với con số này,
Việt Nam là nước có số người dùng đứng thứ 12 trên toàn thế giới và đứng thứ 6
trong tổng số 35 quốc gia/vùng lãnh thổ thuộc khu vực Châu Á.[8] Một thống kê
năm 2019 cho rằng có 94% người dùng Internet ở Việt Nam sử dụng Internet hằng
ngày, số 6% còn lại sử dụng Internet ít nhất một lần trong tuần.[9]
Một thống kê
khác vào năm 2016 [10] cho rằng giới trẻ
Việt Nam
có một thói quen sử dụng Internet đáng báo động. Cụ thể, danh sách từ khóa được
tìm kiếm nhiều nhất trên Google năm 2016 tại Việt Nam như sau: 1. Trò chơi
Slither; 2. Euro 2016; 3. Chúng ta không thuộc về nhau; 4. Phía sau một cô gái;
5. Pokemon Go; 6. Vietlott; 7. Minh béo; 8. Hậu Duệ mặt trời; 9. Vợ người ta;
10. Thách thức danh hài. Nhìn vào danh sách vừa được liệt kê ở trên, có thể
thấy, xu hướng tìm kiếm nổi bật năm 2016 của Việt Nam do Google thống kê đa phần
thuộc lĩnh vực giải trí (trò chơi điện tử, phim ảnh, ca nhạc, trò chơi truyền
hình – game show,…). Đặc biệt, vào năm 2013, thống kê của eMarketer – hãng
nghiên cứu thị trường của Mỹ cho rằng Việt Nam có 40% lượng người trực tuyến có
độ tuổi từ 15 – 24.
Khi người trẻ
của chúng ta đang sống trong một bối cảnh xã hội như thế, nhu cầu được đồng
hành là một nhu cầu cấp thiết đối với người trẻ. ĐTC Phanxicô đã nhận ra điều
này và đã khẳng định trong Tông huấn Christus Vivit “người trẻ cần được tôn
trọng tự do nhưng họ cũng cần được đồng hành.”[11]
Bài viết này
sẽ khai triển ba nội dung chính: (1) Internet: cơ hội và thách đố cho người trẻ
hôm nay; (2) Internet và truyền thông Tin Mừng cho người trẻ hôm nay; và (3)
Đồng hành với người trẻ trong thời đại Internet.
II. Internet: Cơ hội và thách đố cho người trẻ hôm nay
2.1
Đặc tính của người trẻ thời công nghệ
Theo các nhà
tâm lý học phát triển, tâm lý học lứa tuổi thì tuổi trẻ được xác định có hơi
chênh lệch giữa các nước trên thế giới và Việt Nam. Ở nước ngoài, dựa theo 8 giai
đoạn phát triển của nhà tâm lý học xã hội Erikson, tuổi trẻ, tuổi thanh niên,
tuổi hình thành cái tôi bản chất, được đánh dấu ở giai đoạn thứ 5 (12-18 tuổi),
tuổi trưởng thành trẻ được đánh dấu ở giai đoạn thứ 6 (18-40).[12] Ở Việt Nam,
tuổi trẻ, tuổi thanh niên được chia thành 2 giai đoạn, tuổi đi tìm cái tôi bản
chất (15-18 tuổi), tuổi hình thành cái tôi bản chất (18-25 tuổi) và tuổi trưởng
thành trẻ (25-40). [13] Thượng Hội Đồng, trong Tông huấn Christus Vivit, xác
định nhóm tuổi trẻ là 16-29 tuổi (số 68). Tuy có chênh lệch đôi chút trong cách
xác định nhóm tuổi trẻ giữa các nước trên thế giới và Việt Nam do các yếu tố
tâm sinh lý, văn hóa, xã hội những người trẻ, nói chung, thường gắn liền với
những đặc tính: nhiệt thành, can đảm, quảng đại và nhiều hoài bão, là giai đoạn
phát triển nhân cách được đánh dấu bằng những ước mơ, bằng những mối tương
quan, bằng những thử nghiệm và bằng những chọn lựa mà dần dần hình thành nên
một kế hoạch đời sống.[14] Người trẻ hay giới trẻ được nhắm đến trong bài viết
này là nhóm trẻ từ 12-25 tuổi.
Phần lớn cho
rằng người trẻ hôm nay khác với người trẻ của các thế hệ trước. Có một nhận
định cho rằng “Khi tôi nhìn vào người trẻ hôm nay và cố gắng đặt bàn chân tôi
vào bên trong đôi giày của họ, tôi thấy sốc vì họ quá khác so với tuổi trẻ của
tôi thời trước. Sự thật là từ khoảng hơn 20 năm trở lại đây, tôi thấy có một sự
thay đổi rất nhanh nơi người trẻ: cách họ ăn, cách họ nói, cách họ hành động,
cách họ học, cách họ cầu nguyện, cách họ giao tiếp, cách họ chọn bạn và chọn
lối sống…”[15] Sự thay đổi được xem như là hệ quả của ảnh hưởng thời công nghệ.
“Người trẻ lớn lên trong một thế giới được điều kiện hóa bởi phương tiện truyền
thông đại chúng.” [16] Người trẻ được xem như là “chủ” của thời đại công nghệ
kỹ thuật số. Họ mang những tên gọi đặc trưng, như thế hệ @ (@-generation), thế
hệ điện tử (E-generation), và thế hệ Net (N-generation).[17]
Người trẻ hôm
nay được đánh giá là rất sáng tạo, tự tin, nhạy bén nhưng đồng thời cũng bị xem
là hời hợt, dễ nổi loạn, mau thay đổi và thiếu chung thủy. “Tốc độ” và “thay
đổi” được xem là những đặc tính tiêu biểu của văn hóa thời công nghệ của người
trẻ hôm nay. Tốc độ và thay đổi gắn liền với những hoạt động, những hành vi
không mục đích rõ ràng như cafe shops hay Internet coffee, nơi họ tiêu tốn
nhiều thời gian để xem phim, tán gẫu, chơi game,.Sự thay đổi gắn liền với kiểu
thức chạy theo những thay đổi xã hội, thiếu khả năng chọn lựa một phong cách
sống ổn định. Như một hệ quả, người trẻ luôn trong trạng thái không yên và
không thỏa mãn. Họ luôn theo đuổi những trải nghiệm mới và tìm kiếm cách sống
mới.[18]
Trong một cuộc
khảo sát về việc người trẻ sử dụng Internet ở Việt Nam vào năm 2005, với 400
khách thể nghiên cứu, được chia làm 3 nhóm: < 18 tuổi; 19 – 25 tuổi; > 26
tuổi. Kết quả cho thấy, với bốn gợi ý về phương tiện thông tin đại chúng, bao
gồm tivi, điện thoại, sách và Internet thì có 69% người trẻ thích truy cập
Internet hơn những phương tiện còn lại, đặc biệt là nhóm < 18 tuổi với kết
quả 89, 3%.[19] Tuy kết quả nghiên cứu chỉ mang tính tham khảo với số lượng
khách thể khiêm tốn (400 người trẻ), nhưng điều đó cho thấy khuynh hướng sử dụng
Internet của người trẻ sẽ gia tăng theo thời gian.
Hiện nay, có
không ít người lớn chúng ta cảm thấy thất vọng về người trẻ, lo lắng cho tương
lai của đất nước và của Giáo hội khi nhìn vào thế hệ trẻ. Tuy nhiên, qua Tông
huấn Christus Vivit, ĐTC Phanxicô đã mở ra cho chúng ta một cách nhìn khác, một
bức tranh khác về người trẻ, một sự lạc quan, tin tưởng, tích cực và hy vọng
vào người trẻ: “Nơi một số người trẻ, chúng ta có thể nhận thấy một khát vọng
Thiên Chúa.chúng ta có thể nhận ra những khởi điểm thật sự, những nguồn lực nội
tại đang chờ nhận được một lời kích hoạt, soi sáng và khích lệ” (số 84); “chúng
ta không được xem thường khả năng của người trẻ đối với việc cầu nguyện chiêm
niệm” (số 224); “ngay cả những bạn trẻ yếu đuối, ‘có vấn đề’ và phiền não nhất
cũng có thể là những nhà thừa sai theo cách của mình, vì điều tốt lành luôn
luôn có thể được chia sẻ, cho dù nó tồn tại bên cạnh nhiều giới hạn” (số 239).
2.2
Các giá trị truyền thống và văn hóa Internet
Hiếu thảo với
tổ tiên, kính trọng người lớn, chung thủy trong tình yêu là những giá trị
truyền thống trong văn hóa người Việt Nam.[20] Tuy nhiên, với người trẻ ngày
nay dường như sự hiếu thảo, kính trọng người lớn giảm, thiếu cảm thông và ít
quan tâm người khác. Những buổi cơm chung gia đình không còn được đặt ở vị trí
ưu tiên, những giá trị truyền thống trong hôn nhân ít được xem trọng, kéo theo
những hệ lụy như ly dị, ly hôn, sống thử tiền hôn nhân, yêu cuồng sống vội…
“Nhiều gia đình trẻ tan vỡ vì những cuộc tình bí mật trên mạng” [21] Một bài
báo có tựa đề “Finding Love Online’’” chỉ ra rằng 2/3 khách thể nghiên cứu thừa
nhận họ yêu nhau qua mạng, qua tiếng sét ái tình đầu tiên. Becker (2002) cho
rằng văn hóa internet có nguy cơ hủy diệt các giá trị văn hóa truyền thống như
thói quen và nghiện xem phim khiêu dâm, xem những chương trình bạo lực đã và
đang ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe tâm thần của người trẻ.[22] Hơn thế nữa,
tình trạng cô lập bản thân khỏi gia đình, khỏi các giá trị văn hóa và tôn giáo
để đi vào trong một thế giới cô đơn và tự do dò dẫm là một hiện tượng và hệ quả
của một kiểu ‘di cư kỹ thuật số’. [23]
Người trẻ ngày
nay đối diện với nhiều khó khăn trong việc làm sao để cân bằng giữa các giá trị
truyền thống và văn hóa internet, làm sao để sử dụng internet một cách hiệu quả
và phù hợp. Đây là trách nhiệm của chính người trẻ và cũng là trách nhiệm của
người đồng hành với người trẻ hôm nay.
2.3
Cơ hội và thách đố
Một cách tích
cực, Internet giúp phong phú hóa cuộc sống người trẻ vượt xa sự mong đợi của
họ. Internet và các mạng xã hội tạo ra một cách thức mới để truyền thông và
thiết lập tương quan, để tiếp cận thông tin và tri thức.[24] Cụ thể, bằng việc
truy cập World Wide Web (www.) thế giới trở thành “thư viện” của người trẻ với
nguồn thông tin vô hạn; công nghệ trực tuyến đang được sử dụng vào nhiều mục
tiêu giáo dục như lớp học trực tuyến, phòng họp trực tuyến, diễn đàn trực tuyến
(như chương trình Meet, zoom…), phòng chat, website, email, blog.Thật vậy,
Internet giúp giới trẻ mở rộng tầm nhìn và tiếp cận với một thế giới rộng lớn
hơn, văn minh hơn, nguồn tài liệu cũng trở nên phong phú hơn. Internet còn là
phương tiện kết nối, mở rộng tương quan và giải trí. Internet cũng là phương
tiện giúp cho giới trẻ công giáo tiếp cận với Giáo hội hoàn vũ và giáo hội địa
phương, tạo nên một cách thức mới góp phần giúp người trẻ nuôi dưỡng và phát
triển đời sống tâm linh bằng việc đọc các trang suy niệm lời Chúa, chú giải
Kinh thánh, các bài giảng lễ.. .va những cách thức hoạt động mục vụ khác mang
lại, đồng thời cũng giúp người trẻ trở nên chứng nhân niềm tin và tình yêu cho
các bạn trẻ khác.
Tuy nhiên,
Internet là một con dao hai lưỡi. Bên cạnh những cơ hội và thuận lợi, người trẻ
đã gặp không ít những thách đố và nguy hiểm khi sử dụng Internet không hợp lý,
như tiêu tốn nhiều thời gian trên mạng dẫn đến chứng sợ thiếu hay nghiện điện
thoại thông minh, nghiện game online, nghiện shop online, nghiện sách báo, phim
ảnh khiêu dâm. Hiện tại có nhiều nghiên cứu cho thấy chứng sợ thiếu điện thoại
thông minh ở người trẻ ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tâm thần của họ như mất
khả năng kiểm soát bản thân,[25] cô đơn, [26] lo âu.[27] Dành nhiều thời gian
cho việc kết nối ảo, kết bạn ảo, mất dần nhu cầu kết nối thật với gia đình với
bạn bè và mất dần cảm thức thuộc về trong môi trường mình đang sống. Không ít những
bạn trẻ bị lạm dụng tình dục do những cuộc trò chuyện online, những kết nối ảo,
xem phim sex và phim khiêu dâm.[28] Những thần tượng ảo cũng dẫn đưa người trẻ
đến những hành vi, cảm xúc nguy hiểm và bất thường. Khuynh hướng nghiêng chiều
về chủ nghĩa cá nhân (individualism), chủ nghĩa tiêu dùng (consumerism) và chủ
nghĩa duy vật chất (materialism) làm cho người trẻ bị mê hoặc bởi những kiểu
thời trang, những quảng cáo online[29]. Các giá trị truyền thống dường như
không còn là tiêu chuẩn đánh giá hay chọn lựa của người trẻ trong cuộc sống
nhưng đang được thay thế bởi những giá trị của thời đại công nghệ thông tin.
Internet cũng nới rộng khoảng cách các thế hệ giữa người lớn và người trẻ bởi
vì họ có quá nhiều suy nghĩ và quan điểm khác nhau.[30] Như một hệ quả, người
lớn cho rằng người trẻ là một thế hệ “tội lỗi,” người trẻ thì cho rằng người
lớn đã lạc hậu.
III. Internet và truyền thông Tin Mừng cho người trẻ hôm nay
3.1
Giáo hội và Internet, Đạo đức trong Internet
Vào ngày 22
tháng 2 năm 2002, Hội đồng giáo hoàng về Truyền thông xã hội đã ban hành hai
tài liệu liên quan đến Internet, đó là Giáo Hội và Internet và Đạo đức trong
Internet.
Tài liệu thứ
nhất, Giáo Hội và Internet, đề cập đến những cơ hội và thách đố trong việc
truyền thông Tin Mừng cho con người trong thời đại kỹ thuật số. [31] Khi con
người được điều kiện hóa bởi nền văn hóa truyền thông thì Giáo Hội cũng cần
hiểu về nó, nghĩa là cần hiểu về Internet. Đây là điều cần thiết để Giáo hội
truyền thông hiệu quả với con người thời nay đặc biệt là người trẻ- một thế hệ
mà đang ngày càng cắm rễ sâu trong thời đại công nghệ.[32]
Một cách chung
các giáo phận, giáo xứ, các hội dòng thánh hiến đều sử dụng Internet cho những
mục đích tâm linh của họ và cho việc loan báo Tin Mừng. Internet được ghi nhận
là một phương tiện truyền thông hiệu quả.[33] Đặc biệt đối với người trẻ, họ
được mời gọi trở thành công dân đích thực của thời đại; không chỉ đơn thuần sử
dụng thành thạo các kỹ thuật nhưng biết cách vận hành tốt trong thế giới không
gian mạng, biết phân định theo các tiêu chí đạo đức đúng đắn và sử dụng công
nghệ với mục đích phát triển toàn diện và vì lợi ích của người khác.[34]
Bên cạnh sự
thuận lợi và cơ hội do Internet mang lại, văn hóa truyền thông cũng để lại
không ít thách đố: chân lý tương đối đang thay thế chân lý tuyệt đối[35], thế
giới ảo đang thay thế thế giới thật, tương tác ảo đang thay thế tương tác thật
của một cộng đoàn phụng vụ bằng xương bằng thịt[36]. Thật vậy, ‘“Trên Internet
không có bí tích: thậm chí nếu như nhờ ơn Chúa mà có thể có được những trải
nghiệm tôn giáo trên Internet thì cũng không đủ, nếu tách khỏi sự tương tác
trong thế giới thật với các tín hữu khác[37]”
Vì thế, khi lập kế hoạch mục vụ cần lưu ý: làm sao để hướng dẫn con
người từ không gian mạng đến cộng đoàn thực; làm sao để ngang qua việc giáo dục
và giảng dạy giáo lý, Internet được sử dụng để giúp cho học viên trung thành và
làm phong phú thêm đời sống đức tin của họ[38].
Ngoài ra, tài
liệu thứ hai về “Đạo đức trong Internet” đã suy tư chủ yếu về những vấn đề đạo
đức trong việc sử dụng Internet. Vì như đã được đề cập đến, Internet là con dao
hai lưỡi, một mặt, nó đang được đưa vào nhiều mục đích sử dụng tốt, hứa hẹn còn
nhiều hơn thế nữa, nhưng cũng có thể gây ra nhiều tác hại nếu không được sử
dụng đúng cách. Lợi hay hại, phần lớn phụ thuộc vào chọn lựa của người sử
dụng[39]. Cụ thể hơn, con người và cộng đồng con người là trung tâm, là mục
tiêu tối hậu để đánh giá việc sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội.
Truyền thông nên được thực hiện giữa con người với con người và vì một sự phát
triển toàn diện.[40]
3.2
Các Đức Giáo hoàng và người trẻ trong thời đại kỹ thuật số
ĐGH Phaolô VI,
trong Tông huấn Loan Báo Tin mừng (Evangelii Nuntiandi) nhấn mạnh rằng: “thế kỷ
của chúng ta được đánh dấu bằng những phương tiện truyền thông xã hội… Giáo Hội
sẽ mắc tội với Chúa nếu Giáo Hội không lợi dụng những phương tiện đó.”[41] Trên
cơ sở đó, liên quan đến công việc dạy giáo lý, những phương pháp dạy phải thích
nghi với lứa tuổi, văn hóa, khả năng của học viên. Phải luôn luôn tìm cách ghi
lại trong trí nhớ, trong trí khôn và trong lòng họ những chân lý cốt yếu cần
phải thấm nhuần trong cả cuộc sống.[42]
Đức Thánh Giáo
hoàng Gioan Phaolô II, “vị giáo hoàng của người trẻ’’” khẳng định rằng thời đại
hiện đại là thế giới truyền thông, nó đang thống nhất nhân loại trở thành ‘ngôi
làng toàn cầu/global village.’ Như một hệ quả, người trẻ lớn lên trong một thế
giới được điều kiện hóa bởi các phương tiện thông tin đại chúng. Nó là chưa đủ
khi chỉ dùng các phương tiện truyền thông để rao giảng Tin Mừng nhưng còn cần
làm cho Tin Mừng được thấm nhập vào loại “văn hóa mới” được hình thành bởi các
phương tiện truyền thông đó. “Văn hóa mới” này là nơi tồn tại cách thức giao
tiếp mới, với ngôn ngữ mới, kỹ thuật mới và tâm lý mới.[43] Trong bối cảnh này,
Đức Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã khuyến khích người trẻ: “Hãy ở lại
trong Lời của Chúa. Lời Chúa sẽ làm cho chúng con trở nên mạnh mẽ. Và như thế
chúng con sẽ nhận ra những việc làm đen tối của ma quỷ và nguồn gốc của nó,
chúng con sẽ thành công trong việc thay đổi, biến đổi thế giới và làm cho thế
giới trở nên nhân bản hơn, huynh đệ hơn và giống Chúa hơn.”[44] Chính Đức thánh
Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã thành lập ngày Giới trẻ thế giới (World Youth
Day) vào năm 1985. Trong lần kỷ niệm 10 năm thành lập, ngài đã gởi lá thư mục
vụ giới trẻ với những lời đánh động sau: “tương lai thuộc về những người trẻ.”
ĐTC Bênêđictô
XVI, trong dịp đại hội Giới trẻ thế giới lần thứ 24 tại Loreto, Italy, đã nhắn
nhủ người trẻ với hai nội dung chính: thứ nhất, đừng nghe theo những lời dẫn dụ
của thế giới bạo lực, độc tài, và đạt mục đích bằng mọi giá, nhưng hãy cảnh tỉnh
và sáng suốt; thứ hai đừng sợ sự ảnh hưởng của các phương tiện truyền thông đại
chúng, nhưng hãy tự tin và hãy là chính mình trong thế giới đó và luôn trở nên
khiêm tốn. Khiêm tốn theo nghĩa can đảm, can đảm vượt qua cái chủ nghĩa vị kỷ
và tội lỗi.[45] Ngài mời gọi người trẻ “đừng sợ Chúa Kitô…Hãy mở cửa, mở rộng
cửa cho Ngài và chúng con sẽ tìm thấy được sự sống thật, [46] hãy cắm rễ sâu
trong Chúa Giêsu Kitô để có thể đứng vững trong những thách đố và cám dỗ của
thời đại với sức mạnh và sự phán quyết.”[47]
ĐTC Phanxicô,
mặc dù thể hiện sự lạc quan, tin tưởng, tích cực và hy vọng rất nhiều vào người
trẻ hôm nay, ngài cũng rất thẳng thắn đề nhìn vào thực tại của người trẻ trong
thời đại kỹ thuật số này. Cụ thể, trong Tông huấn Christus Vivit, ngài chỉ ra
rằng: “những mối tương quan trên mạng có thể trở thành phi nhân.Truyền thông
khiêu dâm, chẳng hạn, làm méo mó nhận thức của người trẻ về tính dục con người.
Những lối sống mới và cuồng nhiệt của những người trẻ muốn khẳng định tính cách
của mình ngày nay đang đương đầu với một thách đố mới: đó là việc tương tác với
một thế giới thực và ảo.”[48]
3.3
Thượng Hội đồng Giám Mục Á Châu (FABC) và người trẻ trong thời đại kỹ thuật số
Cụm từ
“E-generation,” tạm dịch “Thế hệ điện tử” được FABC sử dụng lần đầu tiên để nói
về người trẻ trong thời đại kỹ thuật số. Theo đó, “thế hệ điện tử” được định
nghĩa như là một thế hệ sử dụng các phương tiện truyền thông điện tử như
Internet, email và những phương tiện điện tử khác cho mục đích truyền thông của
họ.[49] Mô tả ảnh hưởng của thời đại công nghệ hiện đại trên người trẻ, FABC đã
sử dụng cụm từ sau: “Công nghệ thay đổi, cuộc sống thay đổi, giá trị thay đổi”
[50] Đối diện với bối cảnh của thời đại hiện đại, Giáo hội Á Châu đã xác định
rõ hai chọn lựa của mình “người nghèo và người trẻ” và tuyên bố rằng: “Giáo hội
là Giáo hội của người trẻ”[51] “một sứ mệnh đặc biệt cho người trẻ và với người
trẻ.”[52] Trong kỷ nguyên kỹ thuật số này, Giáo hội cần đồng hành với người trẻ
một cách sáng tạo đặc biệt trong lĩnh vực truyền thông xã hội. Truyền thông căn
bản là lắng nghe những hoài bão, những giấc mơ và những ưu tư lo lắng của người
trẻ.[53] Giáo Hội xem người trẻ không chỉ là “tương lai” mà còn là “hiện tại”
của Giáo Hội tại Á Châu. Họ không chỉ là đối tượng của sự quan tâm, chăm sóc
của Giáo Hội mà còn là “người chủ,” người quản lý lĩnh vực truyền thông điện
tử.[54] Vì thế, họ cần được chuẩn bị để trở nên những người quản lý truyền
thông điện tử tốt và đồng tham gia vào sứ mệnh của Giáo Hội.[55]
IV. Đồng hành với người trẻ trong thời đại Internet
Những gì được
trình bày ở phần I và phần II của bài viết trở nên tiền đề cho các nhiệm vụ cần
thực hiện một cách cụ thể trong việc đồng hành với người trẻ hôm nay, trước là
cho người đồng hành và sau là cho chính giới trẻ.
4.1
Người đồng hành và tinh thần truyền thông
Người đồng
hành với người trẻ cần có một tinh thần truyền thông. Tinh thần truyền thông
kitô giáo, theo một số tài liệu, được diễn tả qua ba chiều kích căn bản: tinh
thần chiêm niệm, tinh thần cởi mở và khả năng hiệp thông với người khác.
– Tinh thần
chiêm niệm: Đời sống thánh hiến hôm nay đang bị cuốn vào “cơn lốc của toàn cầu
hóa.” Tu sĩ có xu hướng duy hoạt động hơn chiêm niệm và cầu nguyện. Có thể vì
đó mà Đức thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, trong Tông thư Trước Thềm Thiên
Niên Kỷ Mới ‘Novo Millennio ineunte’ đã nhắc nhở rằng: Điều quan trọng là phải
cắm rễ sâu trong chiêm niệm và cầu nguyện. Thời đại của chúng ta là thời đại
của chuyển động không ngừng và kết quả là sự mệt mỏi với nguy cơ nghiện công
việc. Chúng ta chống lại cơn cám dỗ này bằng cách trở nên ‘tôi là’ trước khi
‘tôi làm.’ [56] Trở nên ‘tôi là’ bằng thái độ chiêm niệm và cầu nguyện để lắng
nghe tiếng Chúa một cách năng động và phát triển tương quan mật thiết với Chúa
Giêsu. Như một quy luật tất yếu, càng ở lại trong tình yêu của Chúa Giêsu,
người thánh hiến càng có khả năng lắng nghe và thực thi thánh ý của Ngài. Cũng
thế, càng lắng nghe người trẻ, người đồng hành càng có thể hiểu được người trẻ
đang muốn gì.
– Tinh thần
cởi mở: theo cha Eilers, linh đạo truyền thông đòi hỏi sự cởi mở với Chúa, với
chính mình và với người khác: (1) Cởi mở với Chúa là một thái độ chiêm niệm sâu
thẳm nhất. Đức thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II khẳng định: “người truyền thông
công giáo cần được đào tạo để làm việc một cách hiệu quả trong môi trường
truyền thông đại chúng. Sự đào tạo về kỹ năng truyền thông, đạo đức truyền
thông, văn hóa-lịch sử-xã hội con người thời đại là rất quan trọng. Tuy nhiên,
vượt lên trên hết tất cả người truyền thông cần được đào tạo một đời sống nội
tâm, đời sống tâm linh”[57] và ý thức ơn gọi nên thánh của bản thân” [58]; (2)
Cởi mở với chính mình là thái độ biết mình như mình là. Bởi vì khi cởi mở với
chính mình cá nhân nhận ra thực tế của bản thân, cả về đời sống tâm linh và
nhân bản,[59] đồng thời làm cho cá nhân có khả năng xây dựng cộng đoàn ngang
qua tình yêu, sự chia sẻ, hiệp thông và bình đẳng.[60] Ngoài ra, người truyền
thông công giáo cần đào tạo cho mình có được một tình yêu như Chúa Kitô là hủy
mình ra không và trở nên hồng ân cứu độ cho thế giới (Pl 2, 5-8); (3) Cởi mở
với người khác là quan tâm thật sự tới người khác, như Chúa Giêsu đã làm. Hình
ảnh Chúa Giêsu, người Mục tử nhân lành (Ga 10) là khuôn mẫu tuyệt vời cho người
truyền thông công giáo. Người truyền thông công giáo không phải là người quảng
cáo, người bán hàng nhưng là người quan tâm, chăm sóc người khác với thái độ
khiêm tốn, yêu thương, kiên nhẫn, kính trọng, lắng nghe, tin tưởng, lưu tâm đến
những khác biệt và nói sự thật trong yêu thương.[61]
– Hiệp thông
với người khác: Tinh thần truyền thông còn thể hiện qua khả năng hiệp thông với
người khác, khả năng thấu hiểu đối tượng truyền thông như hoàn cảnh gia đình,
tuổi tác, những tâm tư nguyện vọng; khả năng đồng cảm, chia sẻ; khả năng trình
bày rõ ràng, mạch lạc, lưu loát và sử dụng ngôn ngữ phù hợp với đối tượng
truyền thông. Ví dụ, việc dạy giáo lý cho giới trẻ hôm nay sẽ không hiệu quả
nếu chúng ta tiếp tục dùng phương pháp độc thoại, thuyết pháp nhưng nên thay
bằng ngôn ngữ của yêu thương, gương sáng và sử dụng nhiều hình thức chuyển tải
nội dung phong phú hơn như ngôn ngữ cơ thể, ngôn ngữ hình ảnh, video,
PowerPoint và các phương pháp minh họa khác.
4.2
Người đồng hành và những điều cần biết khi sử dụng Internet
– Đào tạo để
hiểu tầm ảnh hưởng của Internet: người đồng hành với người trẻ cần được đào tạo
để hiểu về Internet và sự ảnh hưởng của nó lên con người thời đại hôm nay.
Internet ngày càng trở nên một phương tiện không thể thiếu trong đời sống
thường ngày của con người ngày nay. Linh mục, phó tế, tu sĩ và các giáo dân làm
mục vụ cần được đào tạo về truyền thông để nâng cao hiểu biết về ảnh hưởng của
truyền thông xã hội trên cá nhân cũng như trên xã hội, đồng thời giúp họ có
được một cung cách truyền thông có thể đáp ứng được những cảm quan và bận tâm
của con người đang sống trong văn hóa truyền thông.[62] Liên quan đến điều này,
để có thể thu hút người trẻ đến với người đồng hành, trước hết người đồng hành
chấp nhận họ như cách họ là. [63] Chúng ta nên cố gắng ‘đặt đôi chân của chúng
ta vào trong đôi giày của người trẻ’ để hiểu họ hơn, cảm thông hơn và nắm bắt
được ngôn ngữ của họ tốt hơn. Để làm được điều đó, người đồng hành cần được đào
tạo để thật sự hấp thụ và nắm bắt được thế giới của người trẻ hôm nay, để thành
thạo về Internet và để ứng dụng nó trong việc đồng hành với người trẻ hôm nay.
Nếu không, thay vì là người hướng dẫn người trẻ, người đồng hành chỉ đơn thuần
đi theo họ.[64]
– Đào tạo để
hiểu ngôn ngữ Internet: Ngoài việc nắm bắt tầm ảnh hưởng về Internet lên con
người và đặc biệt người trẻ hôm nay, người đồng hành cần đọc được ngôn ngữ của
truyền thông kỹ thuật số trong thời đại hôm nay, đặc biệt ngôn ngữ Internet.
Trước tình hình này, các chủ chăn và mọi người trong Giáo Hội được khuyến khích
tìm hiểu sâu xa các vấn đề có liên quan tới việc truyền thông và các phương
tiện truyền thông, đồng thời biến những hiểu biết ấy của mình thành những chính
sách và những chương trình làm việc khả thi.[65] Như thế, tất cả những ai làm
truyền thông công giáo cần nâng cao sự hiểu biết về ngôn ngữ Internet và làm
cho những người sử dụng Internet trở thành độc giả khôn ngoan trên Net.[66]
Đồng thời, đọc và hiểu được các dấu hiệu được sử dụng bởi internet, liên quan
đến khả năng trừu tượng hóa ý nghĩa được truyền đạt trong việc lựa chọn và sắp
xếp các dấu hiệu liên quan đến nhau. Tắt một lời, kỹ năng hiểu ngôn ngữ
Internet là cần thiết, bởi vì nó không những giúp người đồng hành hiểu được
loại ngôn ngữ được tạo nên do bởi thời đại công nghệ mà còn đánh giá được loại
ngôn ngữ/văn hóa này tác động lên nền văn hóa truyền thống như thế nào. Nhờ đó,
người đồng hành có thể đồng hành với người trẻ một cách thiết thực và hiệu quả
hơn.
– Đào tạo để
sử dụng Internet thành thạo: Huấn thị mục vụ thời đại mới (Aetatis Novae) về
việc truyền thông xã hội cũng tuyên bố rằng các phương tiện truyền thông xã hội
phải được sử dụng trong chương trình tái Phúc âm hóa và tân Phúc âm hóa.[67]
Đây chính là tầm nhìn mới trong việc thực thi sứ mạng của Giáo Hội trong thời
đại hôm nay. Vì lý do đó mà Internet là một diễn đàn mới và đóng vai trò quan
trọng cho việc rao giảng lời Chúa trong thời đại hôm nay.[68] “Tại nhiều quốc
gia, internet và các mạng xã hội đã làm nên một diễn đàn vững chắc để tiếp cận
với người trẻ, cách riêng trong các sáng kiến và các hoạt động mục vụ.”[69] Như
thế, mỗi người đặc biệt người đồng hành với người trẻ cần được đào tạo để sử
dụng phương tiện này một cách thành thạo và hiệu quả.
4.3
Người trẻ và sự phát triển toàn diện
Sự phát triển
toàn diện nơi người trẻ được nhắm vào hai chiều kích căn bản là nhân bản và tâm
linh. Đồng hành với người trẻ hôm nay với bất kỳ phương tiện mục vụ nào đều
nhắm đến hai chiều kích ấy.
Phát triển đời
sống tâm linh
– Gắn bó mật
thiết với Chúa Giêsu: ĐTC Phanxicô, trong Tông huấn “Đức Kitô đang sống” đề
nghị rằng “việc mục vụ giới trẻ luôn phải bao gồm những cơ hội để làm mới lại
và đào sâu kinh nghiệm cá nhân về tình yêu của Thiên Chúa và Đức Kitô đang
sống”[70] Dạy giáo lý là một phương cách giúp người trẻ biết về Chúa Giêsu, đặc
biệt hơn là làm sao cho người trẻ đụng chạm được kinh nghiệm gặp gỡ Chúa Giêsu một
cách cá vị và hướng dẫn họ đi vào sự thân mật với Thiên Chúa. Điều này có thể
được thực hiện bằng nhiều cách khác nhau “bằng đời sống chứng tá, bằng những
khoảnh khắc tôn thờ, suy niệm lời Chúa và ngay cả bằng việc sử dụng mạng xã hội
cách trí tuệ.”[71]
– Yêu thích
cầu nguyện: Cầu nguyện giúp người trẻ luyện thói quen lắng nghe và suy niệm
trong thinh lặng. Thinh lặng để lắng nghe tiếng Chúa, lắng nghe người khác,
lắng nghe bản thân và lắng nghe thế giới. Tuy nhiên, giới trẻ hôm nay dường như
sợ thinh lặng khi họ đã quen với nhịp sống ồn ào và bận rộn. Người trẻ cần được
hướng dẫn để biết yêu thích đời sống cầu nguyện. Một trang web về việc hỗ trợ
cho người trẻ cầu nguyện đã đề xuất một cách suy niệm Lời Chúa bao gồm ba bước
sau: (1) đọc bản văn Lời Chúa, (2) tìm những trang web có chú giải hay suy niệm
về bản văn Lời Chúa đó; sự giải thích Kinh thánh có kèm theo bối cảnh văn hóa
xã hội của bản văn và đối chiếu với bối cảnh văn hóa xã hội trong hiện tại giúp
cho người trẻ rút ra được những bài học thiết thực và hữu ích; (3) thinh lặng
để cho Lời của Chúa tác động dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần. Cầu nguyện
hay chiêm niệm là một cách thức có thể giúp người trẻ hóa giải được những cảm
xúc tiêu cực, những suy nghĩ và hành động bạo lực và trở nên ôn hòa hơn. Cầu
nguyện cũng là cách giúp người trẻ nuôi dưỡng tương quan sâu xa với Đức Kitô
hằng sống.
– Phúc âm hóa:
Có thể nói ‘“phúc âm hóa các bạn trẻ khác bất cứ nơi nào họ gặp”[72] là hoạt
động chính yếu của người trẻ công giáo. Nói cách khác “Phúc âm hóa và đổi mới
xã hội” là một lời mời gọi đặc biệt dành cho người trẻ. Phúc âm hóa, một cách
chung, được hiểu là đem Lời Chúa vào trong cuộc sống hằng ngày và làm cho Lời
Chúa được thấm nhập vào trong tất cả mọi môi trường sống của con người. Theo
đó, người trẻ được mời gọi tích cực Phúc âm hóa môi trường sống của họ. Tuy
nhiên, trước khi người trẻ có thể Phúc âm hóa chính giới trẻ trong thời đại của
họ, người đồng hành cần nâng đỡ và giúp họ đạt đến những khát vọng sâu xa của
bản thân, “khát vọng đến tính đích thực, đến chân lý, đến tự do và lòng quảng
đại; khát vọng mà chỉ có Chúa Kitô mới có thể đáp ứng cách thỏa mãn”[73]. Sự
nâng đỡ mời gọi người đồng hành bước vào thái độ lắng nghe, đối thoại và can
đảm đề nghị khi cần thiết để giúp người trẻ giữ vững nhiệt huyết và đạt đến
những khát vọng sâu xa của bản thân. Kinh nghiệm đạt đến khát vọng sâu xa có lẽ
cũng là kinh nghiệm đạt đến sự gặp gỡ thâm sâu với Chúa Giêsu Kitô. Đây chính
là lúc người trẻ có thể tham gia tích cực vào việc Phúc âm hóa chính giới trẻ
bằng việc hăng hái tham gia vào các hoạt động của cộng đồng đức tin họ đang
thuộc về, bằng tinh thần bác ái, hy sinh, sẵn sàng giúp đỡ vì lợi ích và nhu
cầu của người khác, bằng đời sống trung thực, bằng việc hăng hái dẫn đưa các
bạn trẻ khác đến gặp Đức Giêsu và bằng, một cách đặc biệt, “sử dụng nhận thức,
năng khiếu và sự hiểu biết của mình để tiếp cận những vấn đề và những mối ưu tư
của các bạn trẻ khác bằng chính ngôn ngữ của họ ”[74]
Phát triển đời sống nhân bản
– Khả năng
chọn lọc và phân định: Một trong những vấn đề phổ biến nhất trong thế giới của
người trẻ hôm nay là vấn đề “bội thực thông tin”. Internet là một cánh cửa mở
ra thế giới với lượng thông tin khủng khiếp từng phút, từng giờ và không phải
tất cả mọi thứ trên Internet đều an toàn và đúng. Nếu giới trẻ không có khả
năng chọn lựa và phân định, họ sẽ dễ rơi vào các trào lưu “rẻ tiền””. Vì thế,
người trẻ cần được đào tạo lương tâm và trau dồi thói quen làm điều tốt. Đào
tạo lương tâm để giúp người trẻ phát triển những cảm thức của Chúa Giêsu và những
ý hướng đằng sau các hành động của Người.[75] Trau dồi thói quen làm điều tốt
để giúp người trẻ lớn lên trong đức khôn ngoan. Lương tâm ngay chính và sự khôn
ngoan là những tố chất cần thiết giúp người trẻ có khả năng phân định và chọn
lọc giữa tốt-xấu, đúng-sai và giữa các giá trị văn hóa truyền thống- văn hóa
thời đại kỹ thuật số.
– Khả năng kết
nối trong thế giới thật: Kết nối ảo là một đặc tính trong thế giới của người
trẻ hôm nay. Hậu quả kết nối ảo đã được trình bày ở chương I. Mục tiêu của
người đồng hành phải làm sao để dùng phương tiện kết nối ảo đưa người trẻ đến
cộng đoàn thật. Để hấp dẫn người trẻ đến với cộng đoàn người thật, tương tác
thật, cần phải gây ý thức cho người trẻ về vai trò của họ. Bởi vì người trẻ
càng nhận ra vai trò của mình đối với bản thân, gia đình và xã hội thì họ càng
dấn thân cho một xã hội tốt đẹp hơn và bình đẳng hơn vì lợi ích chung.[76] Hơn
thế nữa, người trẻ sẽ được tạo thêm động lực khi họ có cơ hội “đồng hóa mình”
với bạn bè, cộng đoàn, những người bị bỏ rơi, những người bất hạnh trong xã
hội.[77] Người trẻ cần được đào tạo để duy trì và phát triển cái nhìn nhân sinh
quan và đời sống luân lý. Người trẻ càng quan tâm đến các giá trị truyền thống
mà tổ tiên họ để lại cũng như những cống hiến của cha ông, họ càng nỗ lực thể
hiện sự trân trọng đối với các giá trị này. Để có được điều này người trẻ cần
vươn đến thái độ sáng tạo và sáng suốt, trưởng thành trong suy nghĩ, chính
trực, can đảm, trách nhiệm và quảng đại.[78]
– Khả năng sử
dụng Internet theo tinh thần truyền thông công giáo: Trước tiên, người đồng
hành với người trẻ cần sử dụng các phương tiện truyền thông để kết nối và kích
thích sự tham gia của người trẻ như blogs, fanpage, facebook, twitter, forum
online… Với các phương tiện truyền thông xã hội này người đồng hành giúp người
trẻ (1) kết nối với những trang web hữu ích, (2) tham gia các hoạt động hữu ích
cho đời sống tâm linh và phát triển con người, (3) chia sẻ tài năng cá nhân với
mục đích Phúc âm hóa thế giới ảo và cộng đồng mình đang thuộc về, (4) mở rộng và
duy trì kết nối yêu thương với người khác và (5) tham gia vào các sân chơi lành
mạnh. Tất cả các hoạt động với nhiều hình thức khác nhau nhằm mục đích giúp
giới trẻ sử dụng phương tiện truyền thông theo đúng tinh thần truyền thông công
giáo là nhắm đến một sự phát triển toàn diện và vì lợi ích của người khác. Có
thể nói Chân Phước Carlo Acutis, 16 tuổi (1991- 2006), vừa được Giáo Hội tuyên
phong vào ngày 10 tháng 10 năm 2020 là một gương sáng và là nguồn cảm hứng cho
giới trẻ trong việc sử dụng các phương tiện truyền thông để Phúc âm hóa người
trẻ hôm nay khi mà thế giới kỹ thuật số được xem là “ngôi nhà” thân thương của
người trẻ.[79]
V. Thay lời kết
Sống trong một
thế giới được điều kiện hóa bởi cuộc cách mạng giới công nghệ, một thế giới
“không còn ranh giới”, giới trẻ được xem như là những “chủ nhân” của thế giới
không gian mạng. Thách đố ở đây là những thế hệ lớn hơn chịu trách nhiệm đồng
hành với người trẻ, nhưng lại cảm thấy mình “không thuộc về” thế giới của họ.
Tuy nhiên, theo tinh thần của ĐTC Phanxicô, qua Tông huấn Christus Vivit, người
lớn cần tìm hiểu để biết cách hòa nhập vào thế giới của người trẻ hôm nay, để
cùng đi với họ trong thế giới đó, đồng hành và hướng dẫn họ chạm đến sự phát
triển lành mạnh, toàn diện và tạo cơ hội cho họ đồng tham gia vào sứ mệnh tân
Phúc âm hóa giới trẻ trong xã hội hôm nay. Đây là một tiến trình đòi hỏi người
đồng hành phải làm một bước “chuyển động”. Chuyển động để thay đổi cách nhìn,
thay đổi phương pháp và trở nên uyển chuyển hơn trong việc đồng hành, hiệp hành
với người trẻ hôm nay và nhất là làm cho Tin Mừng của Chúa được thấm nhập vào
ngôn ngữ và văn hóa của thế hệ thời @ hôm nay.
.jpg)
